فرش سجاده ای مهرابه یا محراب؟ '

دیگر بخش ها

کتاب 96 سال دانش مکتوب سجاده فرش ایران منتشر شد

فرش سجاده ای  محراب یا مهرابه که در شکل ظاهری و بنای مسجد یک نقش شناخته شده و مهمی دارد،مثل هر عنصر تعریف شده ی دیگر،تاریخچه طولانی را پشت سر گذاشته ودر مورد مبدا پیدایش آن نظریات متفاوتی مطرح شده است.طوریکه بعضی افراد آن را به دوران قبل از اسلام نسبت میدهند و برخی آنرا فقط مخصوص دین مبین اسلام می دانند.

محراب یا نمازگاه پیشوا ، طاقنمایی است که جهت قبله را در مساجد نشان می‌دهد که امام جماعت در آن نماز میگزارد.محراب ها اکثرا در میانه ی مسجد قرار دارند. این محراب ها حتی در نقش های فرش سجاده ای هم اهمیت دارند.مثلا در طرح غدیر محراب دار  فرش سجاده ای مشهدالرضا از محراب برای جایگاه نمازگزار استفاده شده است.

این ساختار محراب که جهت قبله را مخصوصا قبله های زاویه دار در مساجد مشخص میکند در دین های ایران قبل از اسلام نیز وجود داشته است.

مهرابه در لغت از دو جزء مهر + آبه تشکیل شده است که آبه به معنای مکان است مانند گرمابه و... بنابر این معتقدند مهرابه یک نشانه از دین های مهر پرستی به یادگار باقی مانده است و بعده ها که برای تعیین قبله کارآمد بوده است در ساختار مساجد و همین طور در نقش های فرش سجاده ای به کار برده شده است.اما برخی مخالف این داستان هستند و معتقدند که محراب یک کلمه عربی است و از کلمه ی حرب می آید یعنی نبرد و مبارزه مومن با شیطان و نفس اماره .

اما آن چه مسلم است، در بسیاری از آیین‌های دیگر نیز این فرم معماری با تغییرات یا اختلافاتی به کار می‌رفته یا هنوز می‌رود.

● مهرابه در آیین میترا
در آیین مهر، مهرابه‌ها محل برگزاری آیین‌های مربوط به مهر یا میترا بوده‌اند. میترا (یا میثره) یکی از کهن‌ترین ایزدان و اسطوره‌های ایرانی و هندی است. او با قربانی کردن گاومقدس، زمین و گیاهان را از خون او بارور می‌سازد. همچنین او نماد خورشید و گرما و ایزد مهر و دوستی‌ست. آیین مهر علاوه بر گسترش در ایران، در غرب و به ویِژه در سرزمین‌های امپراتوری روم باستان پیش از مسیحیت و در اوایل ظهور مسیح، رواج فراوان داشته و به همین دلیل مهرابه‌ها، مجسمه‌ها و نقش برجسته‌های فراوانی از میترا در اروپا وجود دارند.
● مهراب‌های مسیحی
از مهرابه‌های آیین میترا که بگذریم، در کلیساهای مسیحی نیز فرم معماری مهراب وجود دارد که البته تفاوت آن با محراب‌های اسلامی وسعت و همچنین مرتفع بودن آن نسبت به سطح اصلی کلیساست. به مهراب‌های کلیسا Altar یا مذبح هم گفته می‌شود.
این فرم که در بازیلیکاهای روم باستان استفاده می‌شده معمولا محل قرار دادن مجسمه معابد بوده است و بعدها در معماری کلیساها به کار می‌رود. مهراب در کلیساها علاوه برآن که مکانی است برای انجام آیین‌های مسیحی، به علت قرار گرفتن آن در محور ورودی، بلافاصه شخص را متوجه خود کرده و جهت حرکت او را در کلیسا مشخص می‌سازد. در این‌جا نیز باردیگر به نقش هدایت‌کننده و جهت دهنده این عنصر معماری توجه شده است.
در آیین یهودیت نیز، اعتقاد برآنست که در معبد ا.ل اورشلیم جایی که خیمه موسا قرار گرفته بود، مقدس‌ترین محل معبد به شمار می‌رفته و از این رو پس از آن و در بازسازی‌های بعدی، همواره محلی محصور و محفوظ را به آن اختصاص می‌دادند و نیایش در برابر آن صورت می‌گرفت.
● بخشی از یک اثر هنری
اما برگردیم به مهراب (محراب) در مساجد و در نقش های فرش سجاده ای. این مکان که علاوه بر جهت نمایی قبله محل ایستادن امام مسجد نیز هست، معمولا با تزیینات بسیار چشمگیر مشخص می‌شود. در معماری ایرانی از گچ بری، آجرکاری و کاشی‌کاری برای تزیین مهراب استفاده شده است.
تعدادی از مهراب‌های ایرانی، جزو شاهکارهای هنر تجسمی ایران به حساب می‌آیند که از آن جمله می‌توان به مهراب اولجایتو در مسجد جامع اصفهان اشاره کرد. تزیینات گچی این مهراب متعلق به دوران ایلخانی و سال ٧١٠ هجری قمری است. از مهراب‌های زیبای دیگر می‌توان به مهراب های مسجد جامع یزد، مسجد جمعه نطنز و مهراب مسجد شیخ لطف الله اصفهان اشاره کرد.
اگر در مهرابه‌های آیین میترا، از تصاویر میترا یا نقش‌برجسته‌های او در حال قربانی کردن استفاده می‌شد، اما در مهراب‌های اسلامی تزیینات برپایه نقوش انتزاعی، هندسی و اسلیمی و یا طرح‌های گیاهی قرار گرفته‌اند. همچنین آیات مقدس نیز برحاشیه برخی مهراب‌ها نقش بسته است.
می‌بینیم در بیشتر ادیان، نیایش معمولا در برابر فرم خاصی از معماری صورت می‌گیرد که شباهت زیادی به یکدیگر دارند. این که آیا تمام این‌ فرم‌های گوناگون منشاء یکسانی داشته‌اند یا خیر، هنوز صد در صد مشخص نیست


فرش سجاده مشهد الرضا،تولید کننده انواع سجاده فرش،فرش سجاده ای و سجاده.

لینک های کمکی: صفحه اصلی ، گالری سجاده مشهدالرضا، وبلاگ سجاده مشهدالرضا و محصولات سجاده ، وبلاگ میهن بلاگ .

موضوعات وبلاگ : 

اخبار دنیای فرش ، اصطلاحات فرش و سجاده ، تاریخچه فرش و فرش سجاده ای ، دانستنی های فرش ، سجاده فرش بافی ، معرفی مساجد ، مقـایسه فـرش ماشینی با دستبافت ، مناسبت ها ، نگهداری از سجاده فرش ، چرا سجاده فرش؟


پل های ارتباطی سجاده مشهدالرضا :